“တော်လှန်ရေးထဲက လိင်အကြမ်းဖက်မှုတွေ  တရားမျှတမှုရဖို့ ဘာကြောင့် ကြန့်ကြာနေတာလဲ” 

ခင်ဘုန်းမို့

စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းမှာ အမျိုးသမီးတွေ၊ အရွယ်မရောက်သေးတဲ့ ကလေး သူငယ်တွေအပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ လိင်အကြမ်းဖက်မှုတွေဟာ သတင်းမီဒီယာ၊ လူမှုကွန်ရက် စာမျက်နှာနဲ့ လူထုတွေ ကြားထဲမှာ သိသိသာသာ ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။

အဆမတန်တိုးပွားလာတဲ့ လိင်အကြမ်း ဖက်မှုတွေထဲမှာ  တချို့ဖြစ်ရပ်တွေဟာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်လွန်းတဲ့ ရာဇဝတ်မှုတွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။

ဒီလို လူမဆန်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေဟာ စစ်တပ်အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာရှိတဲ့မြို့ရွာတွေတင်မက အာဏာရှင် စနစ်ကို တော်လှန်နေတဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးနယ်မြေတွေမှာပါ လူသိရှင်ကြား ဖြစ်ပွားလာနေပါတယ်။ သာမာန် အရပ်သားက၊ လက်နက်ကိုင်ထားတဲ့ စစ်အုပ်စု လက်အောက်ခံ တပ်သားတွေနဲ့ တော်လှန်ရေး ဘက်တော်သား ဆိုသူတွေက ကျူးလွန်တဲ့ ဒီလိုရာဇဝတ်မှုတွေဟာ  မှတ်တမ်းတင်ထား နိုင်တာရော၊ မှတ်တမ်းတင်ထားနိုင်ခြင်း မရှိဘဲ လူမသိ၊ သူမသိ ပျောက်သွားတာတွေရော အများအပြား ရှိနေပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်တွေထဲကမှ တော်လှန်ရေးဘက်တော်သားတချို့ကျူးလွန်တဲ့ လိင်အကြမ်းဖက်မှုတွေ များပြားလာတာက ဘာကြောင့်လဲ၊ တရားမျှတမှုရဖို့ ဘာကြောင့်ကြန့်ကြာနေတာလဲ၊ တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်းဖြစ်နေသည့်တိုင် ဒီကိစ္စတွေကိုထောက်ပြပြောဆိုဖို့ ဘာကြောင့်အရေးကြီးနေလဲ၊ လျော့နည်းသွားအောင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း တခုလုံးက  ဘယ်လိုဝိုင်းဝန်းထိန်းကျောင်းသင့်လဲ ဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အဖွဲ့အစည်းအသီးသီးမှာ LGBT နဲ့ ကျား၊ မ တန်းတူညီမျှမှု အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူတွေ ရဲ့ အမြင်သဘောထားတွေကို HI – Honest Information က စုစည်းဖော်ပြအပ်ပါတယ်။  

ရွှေသိင်္ဂီ

ဥက္ကဌ

ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ

တော်လှန်ရေးကာလအတွင်းမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကျူးလွန်တဲ့ပြစ်မှုတွေအများကြီးပဲပေါ့။ ပြစ်မှု ကျူးလွန်တဲ့ သူတွေက ဖမ်းဆီးအရေးယူခံရတယ်ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေက နည်းတယ်။ လူသိများ ထင်ရှားတဲ့ ကိစ္စတွေ၊ လိုင်းပေါ် တက်လာမှသိရတဲ့ကိစ္စတွေအပြင် တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ကြီး၊ ဒါမှမဟုတ် တော်လှန်ရေး ရဲဘော်တွေထဲမှာ ပြစ်မှုတွေ များတယ်။

စနစ်ပြောင်းခေတ်ပြောင်းဖို့လုပ်နေကြတဲ့ တော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်တဲ့သူတွေ၊ လူငယ်တွေမှာ ဒီလိုစိတ်ဓာတ် မျိုးတွေရှိတယ်ဆိုတာက တော်တော်ဆိုးတယ်။ လူထုက တော်လှန် ရေးအပေါ်မှာ ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားသွားနိုင် တယ်။ ခေတ်စနစ်ကို ပြောင်းဖို့ အာဏာရှင်စနစ်ကို တိုက်နေကြတယ်ဆိုတဲ့သူတွေက ဒီလိုလုပ်တဲ့အတွက် တော်လှန်ရေးအပေါ်မှာ လူထုယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့လာနိုင်ခြေ များစေပါတယ်။

တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားတဲ့သူတွေ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကျူးလွန်တာများလာတာ၊ အဓိကအရေးယူတဲ့ယန္တရား မရှိတာ၊ တရားဥပဒေ မစိုးမိုးတာတွေ၊ နောက်တခုက အမျိုးသမီးတွေအပေါ်မှာ ကာကွယ်ပေးတဲ့၊  ဆောင်ရွက်ပေးနေမယ့် စုဖွဲ့မှုတွေ မရှိဘူး၊ လက်လှမ်းမမှီဘူးဆိုတဲ့ အခြေအနေမျိုးဖြစ်တယ်။

နောက်တခုက တရားဥပေဒကြောင်းကို ကောင်းကောင်းမကျယ်ပြန့်မနှံ့စပ်တဲ့ တကယ့်ကို အရိုးခံရှိတဲ့သူတွေ ဆီမှာ ပိုပြီးကြုံရတာများတယ်။ နောက်တခုကတော့ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ဒီလိုကိစ္စမျိုး ဖြစ်တယ်ဆိုရင် ရှက်ရတယ်။ ကြောက်ရတယ်။  ပတ်ဝန်းကျင်ကနေ ပိုပြီး ဆိုးရွားတဲ့ အမြင်တွေနဲ့ ကြည့်ကြတယ်။

တော်လှန်ရေးထဲမှာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာပြစ်မှုတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး စံတန်ဖိုးတွေရှိတယ်။ အမျိုးသမီးတွေနဲ့  ပတ်သက် တဲ့ မူဝါဒတွေချမှတ်ထားတာတွေ ရှိကြတယ်။ ပြစ်မှုဖြစ်စဉ်ဖြစ်တဲ့ အခြေအနေမှာ ရပ်တည်ကြတယ်၊ စာထုတ် ကြတယ်၊ ပြောကြဆိုကြတာမျိုးရှိတယ်။

တော်လှန်ရေးအတွင်းက လူတွေနဲ့ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ကလူတွေ ကျူးလွန်တာမျိုးတွေဖြစ်တယ်။ လက်တွေ့ မြေပြင် မှာဆို အမျိုးသမီးတွေက ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး အများကြီး ခြိမ်းခြောက် ခံရတယ်။ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ကျူးလွန်သူက ခြိမ်းခြောက်မှု ၂ခုကို အမျိုးသမီးတိုင်းက ရင်ဆိုင်ရတယ်။

ကျူးလွန်ခံရတဲ့ နစ်နာသူအမျိုးသမီးအပေါ်မှာ တဖက်စောင်းနင်း ပြောတယ်ဆိုတဲ့ကိစ္စတွေ၊ နစ်နာသူကိုယ်တိုင် ကြောင့် ဒီလိုမျိုးဖြစ်ရတယ် ဆိုတဲ့ဟာမျိုးတွေ စသဖြင့် အရပ်သူအရပ်သား ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေ အပေါ်မှာ မှီတည်ပြီးတော့ ပြောဆိုကြတာမျိုးတွေမှာ နစ်နာသူနဲ့သူ့မိသားစုအတွက်ကို အရှက်ရစေတာမျိုးတွေ၊ သူတို့ မတရား ကျူးလွန်ခံခဲ့ရတဲ့ အမှုတွေကို ရင်ဆိုင်ဖို့သတ္တိတွေ ပျောက်ဆုံးစေတယ်။

နောက်တချက်က ကျူးလွန်သူကနေ ငွေနဲ့ကြေအေးလိုက်တာမျိုးတွေ၊ ဒါမှမဟုတ်သူက တော်လှန်ရေး လုပ်နေ တဲ့သူ ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ့ရဲ့အဖွဲ့အစည်းမှာရှိနေတဲ့တခြားသူတွေက သွယ်ဝိုက်နည်းအားဖြင့် ဖိအားပေးတယ်ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုးတွေ မကြာခဏလုပ်တဲ့အခါမှာ နစ်နာသူတွေက ပိုပြီးတော့ ဘောင်ကျုံ့သွားစေတယ်။

နောက်တခုက ပတ်ဝန်းကျင်မှာ အရှက်ရစရာများလာတာမျိုးတွေ ကိုယ်တိုင်သတ္တိမရှိတော့တာမျိုးတွေ၊ စိတ်ပိုင်း ဆိုင်ရာထိခိုက်မှုတွေ အများကြီးခံစားရပြီး နောက်ဆုံးမှာ ဒီအမှုကို အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ဖို့၊ တရားမျှတမှုရဖို့ ဆိုတဲ့ ခံစားချက်မျိုး လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားစေတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လည်းအကြမ်းဖက်မှုတွေမှာ အမှုမှန်ပေါ်ပေါက်ဖို့အတွက် အမျိုးသမီးအဖွဲ့တွေ၊ ကျမတို့လို တော်လှန် ရေး လှုပ်ရှားနေတဲ့ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွေ စသဖြင့် အကုန်လုံးက ဝိုင်းဝန်းပူးပေါင်းပြီး အသံထုတ်ပေးဖို့ မဖြစ်မနေ လိုအပ်တာ၊ အရေးကြီးနေတာလို့မြင်ပါတယ်။ 

အဓိက ဒီလိုမျိုးဖိအားပေးပြီးတော့ မဖြစ်စလောက် ပိုက်ဆံနဲ့ ဘဝတခုလုံးရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ လက်ညိုးထိုးမှုကို ခံရတဲ့ အမျိုးသမီးတွေ အများကြီး ရှိနေဆဲ ဖြစ်တယ်။ ဒီလိုဖြစ်စဉ်တွေမှာ လျော့ပေါ့တဲ့ ပုံစံမျိုးတွေ၊ အရပ်ခေါ် ငွေနဲ့ညှိနှိုင်းတဲ့ ကိစ္စမျိုးတွေကို အရင်ဆုံး လျော့ချတာ ကနေ လုံးဝမရှိအောင် လုပ်ဆောင်ဖို့လိုတယ်။

တရားမျှတမှုမရှိဘူး၊ ကျူးလွန်တဲ့သူတွေကအရေးယူခံရခြင်းမရှိဘူးဆို နောက်ထပ်ကျူးလွန်တဲ့သူတွေ အကုန် လုံးက အတင့်ရဲလာကြမယ်။  အဆိုးဆုံးကတော့ အမျိုးသမီးတွေအပေါ်မှာ လေးစားမှု ပျောက်ကင်းပြီးတော့ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ လုံခြုံမှုက တော်တော်လေး အခက်တွေ့လာရတယ်။

လက်ရှိအခြေအနေမှာဆို စစ်ရှောင်နေရာတွေ၊ကျေးရွာတွေမှာ တယောက်နဲ့တယောက် အဆက်အသွယ် ပုံမှန် လုပ်လို့မရတဲ့အခြေအနေမျိုးဖြစ်တယ်။ ဖုန်းလိုင်းမရတာတွေ၊ အင်တာလိုင်း ခက်ခဲတာ၊ အကယ်၍ တခုခု ဖြစ်တယ်ဆို ချက်ချင်းပြောဆိုဖို့ ချက်ချင်းဆက်သွယ်ဖို့ လုံးဝမရှိဘူး။

နောက်တခုက ပိုပြီးတော့စစ်ရေးကဲလာတာနဲ့အမျှ စစ်ရှောင်တွေများလာတယ်၊ များလာတဲ့ နေရာဒေသတွေမှာ အမျိုးသမီးတွေနေထိုင်သွားလာရတယ်၊ နောက်ဆုံး ကိုယ့်ရဲ့ နေရာမှာ ရှိနေတဲ့သူတွေတောင် မလုံခြုံဘူးဆိုတဲ့ အခြေအနေတွေ ဖြစ်လာတာ။ နောက်ဆက်တွဲ တော်လှန်ရေးရဲ့ နေရာအသီးသီးမှာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ပါဝင်မှုတွေ ဦးဆောင်လာနိုင်မှုတွေ၊ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လာမှုတွေ လျော့ကျသွားနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတခုလုံးကဒီလိုဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီးတော့ ကြီးတဲ့အမှု ငယ်အောင်၊ ငယ်တဲ့ အမှု ပပျောက်အောင်ဆိုတဲ့ ပုံစံမျိုးနဲ့ ဖြေရှင်းတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ ကျူးလွန်သူကို ထိုက်တန်တဲ့ ပြစ်ဒဏ်ကို ချမှတ် တာမျိုး လက်ငင်းအကောင်အထည်ဖော်ပြီး အမျိုးသမီးတွေအပေါ်မှာ မလေးစား ပြုမူနေတဲ့ ကျူးလွန်သူတွေကို ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းအောင် အပြစ်ပေးအရေးယူမှုတွေ လုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

Naw Moo Moo Paw

Researcher,

Political Violence, Disability and Transitional Justice

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေက ဘယ်သူပဲကျူးလွန်တာဖြစ်ဖြစ်၊ တော်လှန်ရေးပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တော်လှန်ရေး မဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်သူ ဘယ်တယောက်ကျူးလွန်တာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒါက လက်မခံနိုင်တဲ့အရာဖြစ်တယ်။ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုဖြစ်တယ်။

လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကာလအတွင်းမှာ တရားစီရင်ရေးယန္တရားတွေကလည်း အားနည်းတယ်။ လုံခြုံရေး အခြေအနေကလည်း မတည်ငြိမ်ဘူး။ နောက်တခုက သက်သေအထောက်အထား စုဆောင်းတာလည်း ခက်ခဲတဲ့ အတွက် အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တွေ လုံလောက်မှု မရှိတာတွေလည်း ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင် တယ်။ ဒီလိုမျိုးဟာတွေကြောင့် တရားမျှတမှုပြန်ရှာဖွေတာတွေ၊ အရေးယူမှုဆောင်ရွက်တာတွေ ကြန့်ကြာ နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူတွေ တရားမျှတမှု ရဖို့အတွက်ကတော့ ဘယ်လိုအကြောင်းပြန်ချက်နဲ့မှ လုံးဝလျစ်လျူရှုလို့မရဘူး။

အရေးကြီးတာက လွတ်လပ်ပြီးတရားမျှတတဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးတွေ၊ ဥပဒေနဲ့ တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုလည်း ရှိရမယ်။ ကျူးလွန်ခံရတဲ့လူတွေကိုလည်း ကာကွယ်ပေးတဲ့စနစ်လည်းရှိရမယ်။ ဒါက အခုလိုမျိုးအချိန်မှာ ၂ဘက်လုံးကိုကြောက်ရတဲ့အချိန်။ တော်လှန်ရေးဘက်ကိုလည်းကြောက်ရတယ်၊ စစ်တပ်ကိုလည်း ကြောက်ရတဲ့ အချိန်မှာ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ကျူးလွန်တဲ့ဟာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုတွေလည်း မရှိဘူး။ အဲ့ဟာအတွက်ကို ကျူးလွန်ခံရတဲ့ ကြန့်ကြာမှုတွေလည်းများတယ်။

လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကာလမှာ လိင်အကြမ်းဖက်မှုတွေက ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားတာ မြန်မာနိုင်ငံမှ မဟုတ်ဘူး။ ကမ္ဘာတဝှမ်းမှာတွေ့ရတဲ့ပြဿနာတခု ဖြစ်တယ်။ အဓိက အကြောင်းအရင်းတွေကတော့ ဥပဒေစိုးမိုးမှုတွေ၊ တာဝန်ခံမှုစနစ် အားနည်းတာတွေ၊ အာဏာနဲ့ လက်နက်ကို အလွဲသုံးစားလုပ်တာတွေ၊ ကျား၊  မ တန်းတူ ညီမျှမှုအပေါ် အမြင်တွေ ကွဲလွဲတာ၊ အမြင်ဟောင်းတွေ ဆက်ရှိနေတာ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုကို အလေးမထားတဲ့ယဉ်ကျေးမှုပေါ့။ လိင်ပိုင်းအကြမ်းဖက်မှုဖြစ်တယ်လို့မယူဆပဲနဲ့ ဒီတိုင်းပဲ ယဉ်ကျေးမှုတခုလို ဆက်လက်ပြီးနေတာ။

နောက်တခုက စိတ်ဖိစီးမှုတွေဖြစ်ကြတာ၊ လူထုတွေက စိတ်ဖိစီးမှုတွေဖြစ်တယ်။ စစ်ဘေးရှောင်တဲ့ အခြေအနေ မှာ မသင့်တော်တဲ့နည်းလမ်းနဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုကို ဖြေဖျောက်တာတွေလည်း ဖြစ်တယ်။ နောက်တခုက စီးပွားရေး မပြေလည်တာ။ ဘယ်လိုအကြောင်းပြချက်မျိုးနဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ တရားမျှတမှု ရစေရမယ်။ ခုနကပြောတဲ့ အချက်တွေ က အကြောင်းပြချက်တော့မဟုတ်ဘူး။ 

လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ တရားမျှတမှုမရမချင်း ရပ်တည်ပေးဖို့ကလည်း တကယ်ကိုလိုအပ်တာ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုခံရပြီးနောက်မှာ များသောအားဖြင့် အချိန်တွေက ကြာတယ်။ ဥပဒေ စိုးမိုးမှု မရှိတာတွေရော၊ တာဝန်ခံမှုစနစ်အားနည်းတာရော လူထုစိတ်ဝင်စားမှုတွေလည်း လျော့လာသလို ပါဝင်လှုပ်ရှားဖို့အတွက် တော်တော်လေးကို အားနည်းလာတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ အစဉ်တစိုက်သေသေချာချာ စောင့်ကြည့်ပြီး တရားမျှတမှုမရချင်း ရပ်တည်ပေးရမယ်။ အဲ့ဒါလည်း အရမ်းလိုအပ်တယ်။

အဲ့လိုလုပ်ရင် ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူတွေအတွက်လည်း ယုံကြည်မှုဖြစ်စေတယ်။ အားပေးမှုလည်းဖြစ်စေတယ်။ နောက်ထပ်ကျူးလွန်မှု ခံရတဲ့သူက ကြောက်တယ်။ မဝံ့မရဲ ဖြစ်နေရင်လည်း သူတို့ကို အားပေးရာရောက်ပြီး သူတို့လည်း ပိုပြောလာနိုင်တယ်။ ဒီလိုများများပြောလေ အဖွဲ့အစည်းတွေကိုလည်း တာဝန်ခံမှုပိုပြီး ရှိလာစေ တယ်။ နောက်ထပ်အလားတူဖြစ်လာမယ့်ဖြစ်ရပ်တွေ၊ ဒီလိုတာဝန်ခံမှု ရှိလာတဲ့အတွက် အဖွဲ့အစည်းတွေက စဉ်ဆက်မပြတ် လုပ်လာမယ်ဆိုရင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာ အလားတူဖြစ်ရပ်တွေကိုလည်းတားဆီးရာ ရောက် တယ်။ တားဆီးဖို့အတွက်အထောက်အကူဖြစ်တယ်။ လူတွေက အသိပညာတွေ ရှိလာမယ်၊ စည်းရုံးလှုံ့ ဆော်မှု လည်း များများလုပ်လာဖို့ အခွင့်အရေးပိုသာလာမယ်။ ဘယ်သူမဆို ဥပဒေအထက်မှာ မရှိရဘူး ဆိုတဲ့ တဖက်လှည့်နဲ့ ပြလို့ရတယ်။ ဒါကတော်လှန်ရေးကာလမှာ အရေးကြီးတဲ့အချက်အနေနဲ့ လုပ်ရင်တော့ ပိုကောင်းပါတယ်။

တော်လှန်ရေးလုပ်တာက တရားမျှတမှုရှိဖို့အတွက် လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ တာဝန်ခံမှုတွေကို တောင်းဆိုတာ ဖြစ်တယ်။ ဘယ်သူ့ ဘက်က တယောက်ယောက် ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်သူ့ဘက်က ချိုးဖောက် ချိုးဖောက် ဖုံးကွယ်မထားရဘူး။ ဆက်ပြီးရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရမယ်။ ဒါတွေကို ဥပဒေအကြောင်းအရာနဲ့ သေသေချာချာ တာဝန်ယူပြီး လှုပ်ရှားပြီး တောင်းဆိုဖို့ လိုအပ်တယ်။

စပြီး တော်လှန်ကတည်းက ဒီလိုရည်ရွယ်ချက်နဲ့ တော်လှန်တာ ဖြစ်တယ်။ အဲ့တော့ ဒီလိုမျိုးတွေဖြစ်လာပြီ ပြော မယ်၊ တောင်းဆိုမယ်၊ ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူအတွက် ရပ်တည်ပြီး တောင်းဆိုမယ်ဆို  တော်လှန်ရေးကို အားနည်းစေ တာ မဟုတ်ဘဲနဲ့ တော်လှန်ရေးကို ပိုပြီးယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ လှုပ်ရှားမှုဖြစ်ဖို့အတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်တယ်။

တာဝန်ယူမှု တာဝန်ခံမှုမရှိတာတွေ၊ ဥပဒေတွေ သေချာမလိုက်နာတဲ့အတွက် တော်လှန်ရေးအပေါ် နည်းနည်း စိတ်ညစ်တာရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေချာလုပ်မယ်ဆိုရင် တော်လှန်ရေးအပေါ်မှာပိုပြီးစိတ်ချရတဲ့ ယုံကြည်မှုတခု ပြန်ရလာနိုင်မှာပေါ့။ ကျူးလွန်တဲ့သူတွေ အမှားဝန်ခံရမယ်၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးနိုင်ဖို့၊ တာဝန်ခံဖို့တွေက ဒီမိုကရေစီရဲ့ တန်ဖိုးထားတဲ့ အခြေခံဖြစ်တယ်။ ဒါတွေက အသေးလေးတွေပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အကြီးကြီးပဲဖြစ်ဖြစ် တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုရှိမယ်ဆို တော်လှန်ရေးကို စိတ်ပျက်သွားမှာမဟုတ်ဘူး။

ပထမအနေနဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတခုလုံးက လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု ကို လုံးဝ သည်းမခံသည့် (Zero Tolerance) မူဝါဒ ချမှတ်ရမယ်၊ လွတ်လပ်တဲ့တိုင်ကြားရေး နဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ယန္တရားတွေထားရှိဖို့လိုအပ်တယ်။

အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး၊ ကျားမတန်းတူ ညီမျှမှုနဲ့လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာသင်တန်းတွေလည်း ပုံမှန် ပို့ချရမယ်၊ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်တာတွေလုပ်ရမယ်။ အဲ့ဒါကလည်း လူထုထဲမှာမက လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း များများလုပ်ဖို့ လိုအပ်တယ်။ ကျူးလွန်ခံရတဲ့လူတွေကို လုံခြုံတဲ့ တိုင်ကြားတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေရှိရမယ်။ ဥပဒေ အရရော၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရရော ကူညီပေးတဲ့ လမ်းပြမြေပုံတွေ သေသေချာချာလုပ်ဖို့လိုအပ်တယ်။ ကျူးလွန်ခံရတဲ့လူကိုလည်း စိတ်လုံခြုံရေးရော၊ ရုပ်ပိုင်း ဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးရော၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုတဲ့ပလက်ဖောင်းတခု သေသေချာချာ ရှိရမယ်။

ခေါင်းဆောင်တွေက တာဝန်ခံမှုကို ထင်ထင်ရှားရှားပြပြီး  ကျူးလွန်တဲ့သူ ဘယ်သူမဆိုအရေးယူမယ်။ လက်အောက်ငယ်သားပဲဖြစ်ဖြစ် ဘယ်သူမဆို အရေးယူမယ်ဆိုတာကို ပြည်သူတွေကို အသိပေးပြီးအဲ့  အတိုင်းဆက်လုပ်ဖို့အတွက် လိုတယ်။ မီဒီယာနဲ့ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေကလည်း အမှုတွေကို ကျင့်ဝတ်နဲ့ အညီ လုပ်ဆောင်ရဲ့လားဆို ဆက်လက်စောင့်ကြည့်တယ်။ တင်ပြတာမျိုးလုပ်တယ်။ အခုနောက်ပိုင်းမှာ မီဒီယာနဲ့ အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေကလည်း ဒီလိုမျိုးကိစ္စတွေ ကျူးလွန်တာတွေ ရှိတဲ့အတွက် လူထုဘက်က သူတို့ကို စောင့်ကြည့်တာ၊ ပြောတာတွေအများကြီးလုပ်ဖို့လိုအပ်တယ်။

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေက အမျိုးသမီးရော အမျိုးသားရော၊ ပြဿနာမဟုတ်ဘဲ လူ့အဖွဲ့အစည်း တခုလုံးရဲ့ပြဿနာဖြစ်တယ်။ ကျူးလွန်ခံရတဲ့လူကို တခုခုဖြစ်ပြီဆို အပြစ်တင်တာတွေမလုပ်ရဘူး။ ဒါတွေက မလုပ်သင့်တာတွေ၊ သူတို့တွေက ကြောက်ပြီးနှုတ်ဆိတ်နေတာတွေ၊ နိုင်ငံရေးအမြတ်ထုတ်တာတွေ၊ ဒီအချိန်မှာ တော်လှန်ရေးကာလမို့ မပြောပါသေးနဲ့ အဲ့ဒါတွေမပြောသင့်ဘူးဆိုတာထက် ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ လူ့အခွင့်အရေးကို ပိုပြီးဦးစားပေးရမယ်။ ဒါသည် သွားသင့်တဲ့လမ်းကြောင်းတခုဖြစ်တယ်။

မနွယ်နွယ်မိုး

အမျိုးသမီးမဟာမိတ်အင်အားစု

တော်လှန်ရေးကာလ ကြာလာတဲ့အခါမှာ ဒီလိုမျိုး အမှုအခင်းတွေက ခပ်စိပ်စိပ် တွေ့နေရတဲ့ အနေအထားမျိုး ဖြစ်တယ်။ ဒီလိုမျိုးဖြစ်စဉ်တွေက ကြန့်ကြာလို့ မကောင်းတဲ့ အရာတခု ဖြစ်တယ်။ ဝိုင်းဝန်းကြိုးစားပြီး အသံထုတ်ဖို့ လိုတယ်။

ကြန့်ကြာတယ်ဆိုတဲ့နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ ရှင်သန်လွတ်မြောက်သူ အတွက်ကတော့ ကောင်းမွန်တဲ့ အခင်းအကျင်းတခုဖြစ်မနေဘူး။ ဒါကြောင့် တရားမျှတမှုမြန်မြန်ရရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တော်လှန်ရေးမှာ လှုပ်ရှားနေသူတွေက အမျိုးသမီးတွေအပေါ်မှာ ကျူးလွန်တဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေက ပိုပိုပြီး များလာတာဟာ တကိုယ်ရေစာသုံးသပ်ချက်အရဆိုရင် အခုနောက်ပိုင်းက လူရယ်လို့ဖြစ်လာရင် လူ့အခွင့်အရေးအရ သော်လည်းကောင်း၊ ဂျဲန်ဒါအခွင့်အရေးအရသော်လည်းကောင်း အချင်းချင်းကြားမှာ အပြန်အလှန်လေးစားမှုရှိဖို့ အဲ့လိုအရာတွေက လျော့နည်းလာတယ် လို့မြင်တယ်။

ကနဦးဖြစ်စဉ်တွေမှာ တိကျတဲ့အရေးယူမှုတွေမရှိခဲ့တဲ့ နောက်ဆက်တွဲအနေနဲ့ ဒီလိုမျိုးကျူးလွန်မှုတွေ ပိုပြီး အတင့်ရဲလာတယ်လို့မြင်ပါတယ်။ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေများလာတဲ့အပေါ်မှာ သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိ တဲ့အာဏာပိုင်တင် မကဘူး။ အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းတွေ ဂျဲန်ဒါရေးရာ၊ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ဆိုင်တဲ့ရေးရာတွေကို ကူညီဖြေရှင်းပေးနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကိုယ်တိုင်ကလည်း ဒီအရာတွေအပေါ်မှာ  အဆုံးထိ မလိုက်နိုင်ပဲနဲ့ ခဏတာ အသံထုတ်ပေးရုံပုံစံမျိုး၊ အခင်းအကျင်းမျိုးကလည်း ဖြစ်တဲ့အခါနောက်ဆုံးမှာ ရှင်သန်လွတ်မြောက် လာသူက တရားမျှတမှုကို ရမသွားပဲ ဒီတိုင်းပဲ ပြီးသွားတာမျိုး၊ ကြန့်ကြာနေတာမျိုးလည်းရှိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် တရားမျှတမှုမရမချင်း ရပ်တည်ပေးရုံမဟုတ်ဘဲ ဝိုင်းဝန်းကြိုးပမ်းပေးကြဖို့လည်းလိုတယ်။

နောက်တခုက အန္တရာယ်များဆုံးအချက်လို့ပြောလို့ရတဲ့အရာတခုက ဒီလိုမျိုးအကြမ်းဖက်မှုတွေ ခံရတဲ့အခါမှာ ရှင်သန်လွတ်မြောက်သူကို ချည်းကပ်ပြီးတော့ ဖြေရှင်းပေးနေတဲ့နည်းနာတွေပါ။  ဒီကာလမှာ တော်လှန်ရေးရဲ့ အရေးကြီးတဲ့သူတွေဖြစ်တာမို့၊ တော်လှန်ရေးရဲ့ တထောင့်တနေရာမှာပါနေတဲ့သူတွေဖြစ်တာမို့ ဒီကိစ္စတွေကို ခဏရပ်တန့်ထားပါ၊ အရေးမကြီးဘူး၊ နောက်မှအရေးယူလို့ရပါတယ် ဆိုတဲ့ထင်မြင်ယူဆချက်တွေကလည်း ဒီလိုမျိုးကျူးလွန်တဲ့သူတွေကိုပိုပြီးတော့ အားပေးအားမြောက်ပြုတယ်လို့ပြောလို့ရတယ်။  

အမျိုးသမီးတွေ၊ ထိခိုက်လွယ်အုပ်စုတွေ၊ အမျိုးသမီး ကလေးသူငယ် သက်ကြီးရွယ်အို စတဲ့သူတွေက ပဋိပက္ခဒဏ်ကိုပိုပြီးခံစားနေတဲ့ကာလမှာ အခုလိုမျိုး လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုဒဏ်ကို  ခံစားရတဲ့အခါ သူတို့ဟာ ၂ဆင့် နစ်နာရတယ်။ အဲ့အရာတွေအပေါ်မှာ တရားမျှတမှုရအောင် ဖြေရှင်းပေးဖို့ လိုတယ်။ သူတို့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှုတွေကို ဦးစားပေး၊ အကာအကွယ်ပေးနိုင်ဖို့လိုတဲ့အတွက် အသံ ထုတ်ပေးရုံမဟုတ်ပဲနဲ့ အဆုံးထိ၊ တရားမျှတမှုရသည်အထိ ရပ်တည်ပေးဖို့လိုပါတယ်။

တော်လှန်ရေးကာလအတွင်းမှာပဲဖြစ်စေ၊ တော်လှန်ရေးမတိုင်ခင်ကာလတွေမှာဖြစ်စေ၊  တော်လှန်ရေးအလွန် ကာလတွေမှာပဲဖြစ်စေ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေကတော့ ပပျောက်သွားအောင်လုပ်ဖို့ ခက်ခဲလိမ့်မယ်။ လျော့နည်းသွားဖို့အတွက် ကြိုးစားရမယ့်အနေအထား ဖြစ်တယ်။ ဒါက ရေရှည်လုပ်ဆောင်ရမယ့်ကိစ္စတွေ ဖြစ်တယ်။

ပိုပိုပြီးမဖြစ်ပွားအောင် လျော့ကျအောင်ကြိုးစားဖို့ အရေးကြီးတယ်။  ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဆိုးဝါးဆုံး အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်တဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေက ဂျန်ဒါပေါင်းစုံခံစားနေရတယ်လို့မြင်တယ်။ အကျဉ်း ထောင်ထဲမှာ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး၊ LGBT  မရွေးချယ်ပဲနဲ့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ခံစားနေရ သလိုပဲ၊ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနေတဲ့ နေရာတွေက အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး LGBT အားလုံးလည်း ခံနေရတာ ဖြစ်တဲ့ အတွက် ဒီလိုမျိုးအရာတွေက ဆက်ပြီးဖြစ်ပွားနေမယ်ဆိုရင် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းပေါ်မှာ ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ ရှိနိုင်တယ်။

တရားမျှတမှုရဖို့ကြိုးစားတဲ့နေရာမှာလည်း  ဖြစ်စဉ်တခုကို ဖြေရှင်းမပေးနိုင်ဘူးဆိုရင် နောက်ဖြစ်လာမယ့် ဖြစ်စဉ်တွေက ပိုပြီးကြီးထွားလာမယ်လို့မြင်တယ်။ ဒါကြောင့် များများလေး ပြောပေးဖို့လိုတယ်။  အသံထုတ်တယ် ဆိုတဲ့နေရာမှာလည်း လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို အသိပညာပေးတာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီလို အကြမ်းဖက်မှုတွေဖြစ်လာရင် ဘယ်လိုတုံ့ပြန် ဖြေရှင်း မလဲဆိုတာအထိ  ဒီအရာကို တာဝန်ယူဖြေရှင်းပေးနေတဲ့ လူတွေက သိသင့်တယ်။

အဲ့လိုမျိုးပြောဖို့အတွက်ကလည်းအရေးကြီးတယ်။ မပပျောက်တောင်မှ လျော့နည်းသထက် လျော့နည်းအောင် ကြိုးစားဖို့လိုတယ်။ ဒီကာလမှာ ဒီလိုမျိုးအရာတွေကို လျော့နည်းအောင် အားလုံးဝိုင်းဝန်းပြီး ကြိုးစားသင့်တယ် လို့ မြင်တယ်။ အဲ့ထဲမှာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းပါတယ်။ ဒီအရာတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးနေတဲ့ အာဏာပိုင်တွေ ပါသလို၊ တခြားသော အရပ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းတွေလည်းပါတဲ့အတွက် အားလုံးက ဒီလိုမျိုးဖြစ်စဉ်တွေ လျော့ သထက်လျော့အောင် ဝိုင်းဝန်းပြီးထိန်းကျောင်းသင့်တယ်လို့ထင်တယ်။

ထိန်းကျောင်းတဲ့နေရာမှာ ဥပမာ ဖြစ်စဉ်တခု ဖြစ်ပြီဆို တိုင်ကြားတဲ့ယန္တရား၊ ပြည်သူလူထုကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ဖြစ်အောင် အသိပညာပေးတာမျိုး၊ ဘယ်လိုမျိုးတွေစနစ်တကျဆောင်ရွက်မလဲ၊ ရှင်သန် လွတ်မြောက်လာသူ အပေါ်မှာ ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း ဘယ်လိုလုံခြုံမှုပေးနိုင်မလဲ၊ အဲ့လိုမျိုးအရာတွေကို များများသိအောင် လုပ်ဆောင်ပေးဖို့လိုအပ်တယ်။

အခုလည်း လုပ်တော့လုပ်နေကြတယ်။ ပိုပြီးတော့ပြန့်နှံ့အောင်ကြိုးစားပေးဖို့လိုတယ်။ လက်ရှိအခင်းအကျင်း အရ ဒီလိုမျိုးလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတခုဖြစ်ပြီဆိုရင် အများစုက ဘယ်ကိုတိုင်ကြားရမလဲ၊ ဘယ်လိုမျိုး တိုင်ကြားမှုတွေနဲ့ ဆက်သွားရင်တရားမျှတမှုမြန်မြန်ရနိုင်မလဲ၊ ဘယ်လိုမျိုးအရာတွေက ကြန့်ကြာနေလဲ ဆိုတဲ့ အသိ၊ ပညာပေးတာမျိုးတွေ၊ အဲ့လိုပုံစံမျိုးများများလုပ်သင့်တယ်လို့မြင်တယ်။ ပြည်သူလူထုနဲ့အာဏာပိုင်တွေ အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်းမှုတွေရှိသင့်တယ်။နောက်တခုက ရှင်သန်လွတ်မြောက်လာသူတွေအခွင့်အရေးကို  လေးစားလိုက်နာတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကောင်းတခုဖြစ်အောင် ဝိုင်းဝန်းကြိုးစားသင့်တယ်လို့မြင်ပါတယ်။

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေသည် ဟိုးအရင်ကာလရော၊ လက်ရှိကာလရော၊ နောင်လာမယ့် ကာလ မှာလည်း ဆက်ပြီးရှိနေမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲ့အရာတွေက ပိုပိုပြီးလျော့နည်းအောင်ကြိုးစားသွားဖို့လိုတယ်။ ဆက်ပြီး ရှိနေမယ်ဆိုတာ ရှိစေချင်လို့မဟုတ်ဘူး။ ဒီလိုအရာတွေက ပပျောက်ဖို့ခက်ခဲပါတယ်။ အာဏာပါဝါအရ သော်လည်းကောင်း၊ အမျိုးမျိုးသော ဖိနှိပ်မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊  မျက်မြင်မှာရော၊ ကွယ်ရာမှာရော မသိလိုက်တဲ့ ကိစ္စတွေမှာရောရှိနေဦးမယ်။ အဲ့ဒါတွေပပျောက်ဖို့အတွက် အကြာကြီးကြိုးစားသွားဖို့လိုတယ်။  ဇွဲရှိဖို့လိုတယ်။ ရေတိုစီမံကိန်းတွေနဲ့မရဘူး။ ရေရှည် ဘယ်လိုလျော့နည်းအောင်ကြိုးစား မလဲဆိုတာတာ အဖက်ဖက်ကနေဝိုင်းဝန်းစဉ်းစားမယ်ဆိုရင်   တဖြေးဖြေး လျော့နည်းလာမယ်လို့မြင်တယ်။

နောက်တခုက တိကျတဲ့၊ မျှတတဲ့တရားစီရင်ရေး၊ ရှင်သန်လွတ်မြောက်သူကိုချည်းကပ်ပြီး ဖြေရှင်းနည်း အဆင့်ဆင့်ကို   သေသေချာချာလက်တွေ့ကျင့်သုံးမယ်ဆိုရင်တော့  ပဋိပက္ခကာလမှာဖြစ်ပွားနေတဲ့ လိင်ပိုင်း ဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ  ပိုပိုပြီးလျော့နည်းလာမယ်လို့မြင်ပါတယ်။

တာရာ

ဂျဲန်ဒါအရေး သုတေသနဆောင်ရွက်သူ

လက်ရှိအခြေအနေမှာက တရားမျှတမှုဖော်ဆောင်အောင်လုပ်ဖို့ ယန္တရားတွေကအားနည်းနေတယ်လို့ မြင်တယ်။ အထူးသဖြင့် တရားစီရင်ရေးကအားနည်းနေတဲ့အခါကျတော့ အရေးယူဖို့ကြန့်ကြာနေတဲ့အပိုင်းရှိတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်တွေကို ကိုင်တွယ်ဖို့အပြင် ဒီထက်ပိုအရေးကြီးတယ်လို့ပြောတဲ့အရာတွေကို ဦးစားပေးလုပ်ဆောင် နေတဲ့အတွက်  ဒီလိုဖြစ်စဉ်တွေက ကြန့်ကြာနေရတာဖြစ်တယ်။ တချို့ဒေသတွေမှာက ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ဖြေရှင်းတဲ့နည်းတွေ ရှိနေပေမယ့်လည်း တကယ့်တကယ်အဲ့နည်းလမ်းတွေက ဖိုဝါဒအခြေပြု တဲ့နည်းလမ်းတွေ၊ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူအတွက် ထည့်စဉ်းစားတာမျိုးမဟုတ်တဲ့ နည်းလမ်းတွေလို့မြင်တယ်။ 

တရားမျှတမှု ဆိုတဲ့ဟာတွေကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲနဲ့  ဥပမာ-ကြက်တကောင်၊ ခေါင်တအိုး ဒီလိုနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းတဲ့ဟာတွေက တကယ့်တကယ့် ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူ ဗဟိုမပြုတဲ့ဟာလို့မြင်တယ်။ အဲ့လိုကြောင့်လည်း ဒီဖြစ်စဉ်တွေ ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူတွေကို ပိုပြီးတော့ထိခိုက်စေတယ်။ တရားမျှတမှုလုပ်ဖို့အတွက်ကို ပတ်ဝန်းကျင် က လူတွေအသိုင်းအဝိုင်းက လူတွေကနေပြီးတော့ စမှပဲရမယ်။

သူတို့ကိုယ်တိုင်ကဒီအကြောင်းအရာတွေ ကိုသူတို့ဖော်နိုင်နိုင်တဲ့အခါမှ  တရားမျှတမှုရှာဖွေပေးနိုင်မယ်။ အားနည်းနေတဲ့ တရားစီရင်မှုပိုင်းဆိုင်ရာယန္တရားတွေကိုလည်း တိုးတက်အောင်လုပ်ဖို့လိုအပ်တယ်။  တားဆီးနေတဲ့ အရာတွေကိုဖြေရှင်းဖို့လိုတယ်။ ဥပမာ ဆိုရင် အာဏာရှိတဲ့သူတွေကျူးလွန်တဲ့အခါ ဒါတွေကို သုံးပြီး ပြန်ဖိတာမျိုး။

အခုအခြေအနေမှာ မှတ်တမ်းတင် ဖို့ ပလတ်ဖောင်းတွေကပိုများလာတဲ့အတွက် ဖြစ်စဉ်တွေပိုများလာတယ်လို့ မြင်တယ်။ ဒါတောင်မှ အခုဖြစ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေက နည်းနည်းပဲရှိသေးတာ။ မပြောလာတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ အများကြီး ရှိနိုင်သေးတယ်။

ပထမတခုက အဓိက မြန်မာနိုင်ငံရဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ ဖိုဝါဒီကြောင့်လို့ မြင်တယ်။ ယောက်ျားဖြစ်ရင် ပိုပြီး သာတယ်၊ မြတ်တယ် ဆိုတဲ့ဟာမျိုးကိုအခြေခံပြီးတော့  ကိုယ့်ထက် အားနည်းတယ်လို့ မြင်တဲ့သူတွေ အပေါ်မှာကျူးလွန်တဲ့ဟာမျိုး၊ ယောက်ျားဖြစ်ခြင်းကို သက်သေပြဖို့အတွက် ဒီလိုအရာမျိုးကို ကျူးလွန်တဲ့ဟာ ဒါတွေကြောင့်များနေတာ။

နောက်တခုက စစ်ပုံကျအောင်လုပ်တာ။ စစ်သင်တန်း ဆိုတဲ့ဟာကလည်း ယောက်ျားဆန်ခြင်း ဆိုတဲ့အရာကိုပိုပြီး  အားကောင်းအောင် လေ့ကျင့်ရတာ ဆိုတော့၊ ခက်ထန်ရမယ်၊ စိတ်ဓာတ်ခိုင်ရမယ်။ ဒါတွေနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပါလာတာက ကိုယ့်ထက်အားနည်းတဲ့ သူတွေအပေါ် ကို ဖိနှိပ်ဖို့အတွက် ကိုယ့်ရဲ့အားသာမှု ဒါတွေကို အသုံးချတဲ့ အခါ ပိုပြီးတော့ ကျူးလွန်ရဲတာ၊ ဖိနှိပ်ရဲတာလို့မြင်တယ်။ အဲ့ဒါတွေကလည်း အရေးယူမှုအားနည်းတာ၊  အရေးယူဖို့ နှောင့်နှေးနေတဲ့အခါကျတော့ သူတို့တွေက လုပ်လည်း ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး၊ အရေးယူခံရတာမှ မဟုတ်တာ ဆိုတာကြောင့် ပိုပြီးကျူးလွန်လာရဲတာကြောင့်လည်း ဒီဖြစ်စဉ်တွေက များလာတယ်လို့ထင်တယ်။

အဓိကကတော့ ဒီလိုမျိုး ဖြစ်စဉ်ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ရှင်သန်လွတ်မြောက်သူတွေ အနေနဲ့က ဒီအတွေ့အကြုံကနေရတဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာက တသက်လုံးပါသွားတာ၊ လုံးဝ ကုလို့မရဘူး။ ကုလို့ရတယ် ဆိုရင်တောင် ဟိုးအတွင်းထဲမှာ ရှိနေ သေးတယ်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဒဏ်ရာကတော့ အချိန်တခုရောက်ရင် ပျောက်သွားနိုင်ပေမယ့် စိတ်ဒဏ်ရာကတော့ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ လူမှုအဖွဲ့အစည်းအသိုင်းအဝိုင်းတွေက တရားမျှတမှု မရမချင်း ဝိုင်းဝန်းဖို့လိုတယ် လို့တော့ထင်တယ်။

ပြီးတော့ များသောအားဖြင့် ကျူးလွန်တဲ့သူတွေထက် ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူတွေကို အပြစ်တင်လေ့ရှိတဲ့ အခါ ဒီလိုမျိုးဖြစ်စဉ်တွေမှာ ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူရဲ့ အပြစ်မဟုတ်ဘူးဆိုတဲ့ဟာကို ပထမဆုံးသိဖို့လိုတယ်။ ရှင်သန်လွတ်မြောက်လာသူတွေအနေနဲ့ ဒါသူတို့အပြစ်မဟုတ်ဘူး ဆိုတဲ့ဟာကို ဘေးပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့လူတွေက သူတို့အပေါ်ဆက်ဆံတဲ့ဟာကို မူတည်ပြီးခံစားရမှာ။ ရှင်သန်လွတ်မြောက်လာသူကလိုချင်တဲ့ တရားမျှတမှု မရမခြင်း ဘေးနားကနေ ဝိုင်းဝန်းထောက်ပံ့ပေးဖို့လိုတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။

အရင်တုန်းကတော့ များသောအားဖြင့် စစ်တပ်ဖက်က ကျူးလွန်တာများတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခုနောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဘက်ကလည်း ကျူးလွန်တဲ့ဖြစ်စဉ်တွေအများကြီး မြင်လာရတော့ စစ်အာဏာရှင်ကို ဖြုတ်ချဖို့ ပြုလုပ်နေတဲ့တော်လှန်ရေး ဘက်တော်သားတွေက အာဏာရှင်ဆန်လာခြင်း၊ အာဏာရှင် ဖြစ်လာ ခြင်းပဲ။ အာဏာကိုအသုံးချပြီးတော့ အားနည်းတယ်လို့မြင်တဲ့သူတွေအပေါ်မှာ ဖိနှိပ်တာတွေ၊ ဖိုဝါဒအမြစ်တွယ် ပြီး လုပ်နေတဲ့အရာတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် ကိုယ်တွေက စစ်အာဏာရှင်လိုမျိုး ဖြစ်မလာဖို့အတွက် အရေးကြီးတယ်။ ဒါကြောင့်လည်းတချိန်ထဲမှာ ဒါတွေကိုတော်လှန်သွားဖို့ အရေးကြီးတယ်လို့ မြင်ပါတယ်။

ဒီဟာတွေလျော့နည်းသွားအောင် ပထမဦးဆုံး ဘေးပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့သူတွေအနေနဲ့ ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူတွေရဲ့ အပြစ်မဟုတ်ဘူးဆိုတာကိုအရင်ဆုံးမြင်ဖို့လိုတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ဒီဟာတွေကို ခံရပြီဆို ခံရသူတွေကိုပဲအပြစ်တင်တာများတယ်။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအနေနဲ့ ရှင်သန် လွတ်မြောက်လာသူရဲ့အပြစ် မဟုတ်ကြောင်းအရင်ဆုံး သိဖို့လိုတယ်။ သူတို့နဲ့အတူ ရပ်တည်ပြီးတော့ တရားမျှတမှုကို အဓိကထားပြီး လုပ်ပေးဖို့လိုတယ်။ ခွဲခြားမဆက်ဆံဖို့လိုတယ်။ မြန်မာဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ဒီလိုကြုံရပြီဆို မိန်းမမြတ် မဟုတ်တာ မျိုး အမြင်တွေရှိတဲ့အတွက် ဒီအမြင်တွေကိုအရင်ဆုံး ချိူးဖျက်ဖို့လိုတယ်။

ကိုငြိမ်းမောင်

LGBT အရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုဆိုတာက ဘယ်သူကကျူးလွန်သူဖြစ်စေ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လူတဦး တယောက်က ကျူးလွန်တာဖြစ်စေ ဒါလက်မခံနိုင်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု တခုဖြစ်တယ်။

နောက်တခုက ကျူးလွန်ခံရသူအတွက် တရားမျှတမှုကအချိန်မှီရဖို့လည်းအရေးကြီးတယ်။ ဒီစွပ်စွဲချက်တခု ထွက်ပေါ်လာပြီဆိုရင် လွတ်လပ်ပြီးတရားမျှတတဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေလည်းရှိတာပဲ၊ တာဝန်ရှိသူတွေကလည်း တာဝန်ခံရမယ်။ တရားမျှတမှုဆိုတာက ကျူးလွန်ခံရသူအတွက်သာမဟုတ်ပဲနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပါ ထိန်းသိမ်းဖို့လည်းအရေးကြီးတယ်လို့မြင်တယ်။ 

တော်လှန်ရေးကာလမှာအဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ အာဏာရှင်ကိုတော်လှန်နေတဲ့နည်းအတူ တပ်တွေရဲ့ ကျင့်ဝတ် တွေကိုလည်းတင်းကြပ်စွာ ကိုင်တွယ်ဖို့လိုအပ်တယ်လို့မြင်တယ်။ နောက်တခုက တော်လှန်ရေးပုံရိပ်ကို ထိခိုက် မယ်၊ ဒီလူကရဲဘော်ပဲလေဆိုပြီးတော့ လျှော်ပေးလိုက်လို့မရတဲ့ကိစ္စမျိုးတွေကို သိအောင်လုပ်ဖို့လိုတယ် လို့ မြင်တယ်။ အကြမ်းဖက်မှုက အကြမ်းဖက်မှုပဲ၊ တော်လှန်ရေးက တော်လှန်ရေးပဲ။ အဲ့ဒါတွေကိုချန်လှပ်မထားဘဲ နဲ့ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ  ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိနဲ့ဖြစ်ချင်တယ်ဆို ဒီကိစ္စရပ်တွေကို သေသေချာချာ ပြောင်ပြောင် တင်းတင်းနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်ရင် ချိုးဖောက်တယ်ဆိုတာ ပြောဖို့ဆိုဖို့လိုအပ်တယ်လို့ မြင်တယ်။

တော်လှန်ရေးမှာလည်းမတူကွဲပြားမှုတွေအများကြီးနဲ့အတူ ဘက်ပေါင်းစုံကနေဝင်လာတဲ့သူတွေရှိတယ်။ အဲ့မှာ ဆိုရင်တော်လှန်ရေးမတိုင်ခင်မှာသူတို့ဘာတွေလုပ်ခဲ့လဲဆိုတဲ့ မမြင်နိုင်တဲ့ အတိုင်းအတာတွေရှိတယ်။ ကောင်းတဲ့ လူလည်းရှိသလို၊ မကောင်းတဲ့သူလည်းရှိတယ်လို့ ထင်တယ်။ အဲ့မှာ ပဋိပက္ခကာလမှာ အာဏာမညီမျှမှုတွေ၊ တိုင်ကြားရေးနဲ့ တာဝန်ခံမှုစနစ်တွေမှာ အားနည်းတယ်လို့လည်းမြင်တယ်။

ဥပမာ ကျား၊ မတန်းတူရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာလေးတွေတောင် သူတို့နားမလည်တာ မြင်တွေ့ရတဲ့ အပိုင်းတွေရှိတယ်။ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းမှာမဆို လူတွေပါဝင်နေတာဖြစ်တဲ့အတွက် အလွဲသုံးစားမှု အန္တရာယ်လည်း ရှိနိုင်တယ်။ အခုဆိုရင် လက်နက်ပြပြီး လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဘယ်နေရာမှာပဲဖြစ်ဖြစ် ပြောင်ပြောင် တင်းတင်းနဲ့  ကျူးလွန်နေတာတွေမြင်ရတယ်။

နောက်  တော်လှန်ရေးကာလမှာ စိုးမိုးနယ်မြေလို့ပြောလိုက်တဲ့နေရာတွေမှာလည်း  တကယ်တမ်းသွားနေတဲ့ အရာတွေ၊ ပါဝါရှိတဲ့ သူတွေက အဲ့အပေါ်မှာ လက်နက်ကို အလွဲသုံးစားလုပ်ပြီး ကြီးနိုင်ငယ်ညှင်း လုပ်တဲ့ကိစ္စတွေ၊ ပါဝါအလွဲသုံးစား လုပ်ကြတဲ့ပုံစံမျိုးတွေ ရှိတယ်။

နွေဦးတော်လှန်ရေးနဲ့အတူ ပါဝင်ဝင်လာတဲ့သူတော်တော်များများ လူ့အခွင့်အရေးဆိုတာ သေချာမသိတာမျိုး၊ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေး၊ LGBT အခွင့်အရေးလူအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားမှုတွေကို သူတို့ကသေချာမသိခဲ့ဘဲနဲ့ ပါလာတဲ့သူတွေ ရှိတယ်။ အဲ့မှာဆိုရင် တွေးခေါ်မှုတွေနဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေက ကွဲပြားနိုင်တယ်။ လုပ်လို့ရတဲ့ နည်းလမ်းတခုက စနစ်ကောင်းအောင်လို့ကြိုးစားနေတယ်ဆိုရင် ဒီစနစ်တွေထဲမှာ ပိတ်မိမနေဘဲနဲ့ ဒီဟာတွေသည် ကောင်းတဲ့လုပ်ရပ်မဟုတ်ဘူး၊ ဒါတွေသည် ဘယ်လိုပုံစံမျိုးနဲ့ပြစ်မှုမြောက်တယ်ဆိုတာမျိုး ကိုယ့်ရဲ့တပ်တွင်း၊ အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာရှိတဲ့စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေကိုသေသေချာချာ  ဇောင်းပေးပြီးလုပ်ဖို့လိုအပ်တယ်။

တရားမျှတမှုက ဖြစ်စဉ်တခုအပေါ်မှာပဲ ခဏလေးနဲ့ အခုပေါ်အခုပျောက်သွားတဲ့အရာမျိုး မဟုတ်ဘူး။ ဒီကိစ္စကို မပြီးမချင်း ကျူးလွန်ခံရသူဟာ သူဘယ်လိုအခြေအနေရှိနေပြီလဲ၊ သူလုံခြုံစွာရှိရဲ့လား၊ သူရဲ့စိတ် လုံခြုံမှုရှိမှပဲ အမှန်တရားထွက်ပေါ်လာဖို့အတွက် အသံထုတ်နိုင်ဖို့အတွက်ဆက်လက်ပြီး ဒါတွေကို လုပ်ဆောင်ဖို့လိုတယ်။

အခြေခံမူအပေါ်မှာ တသတ်မတ်တည်းရပ်တည်နိုင်မှသာ လူတိုင်းအတွက်တာဝန်ခံမှုရှိတဲ့ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းကို တည်ဆောက်နိုင်မယ်လို့မြင်တယ်။ အခြေခံမူလို့ပြောလိုက်ရင် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေမှာ ဒါသည် မတရားပါဘူးဆိုတဲ့အရာထက် အချက်အလက်တွေနဲ့ ချက်ကျလက်ကျ ပြောပြဖို့လည်းလိုအပ်တယ်။ နောက်တခုက စနစ်တကျတုံ့ပြန်မှုကိုလိုအပ်တယ်။ လူထုတွေအနေနဲ့က စဉ်ဆက်မပြတ်စောင့်ကြည့်တဲ့ အရာမျိုး ရှိမှသာ သက်ဆိုင်ရာစုံစမ်းရေးအဖွဲ့တွေက  ဦးဆောင်မှုတွေကို လျစ်လျူမရှုပဲအဆုံးထိ အရေးယူဆောင်ရွက် နိုင်မှာလို့ မြင်တယ်။

နောက်တခုက နစ်နာသူဘက်ကနေ စဉ်ဆက်မပြတ်ရပ်တည်ပေးခြင်းက သူ နာကျင်ခံစားရနေတာတွေ၊ ငါတယောက်တည်းမဟုတ်ဘူးဆိုတာ သူ့အနေနဲ့ ပိုပြီး ခံစားလာရစေမယ်။ ငါ့ကိုနားလည်ပေးပြီး ဖေးမပေးတဲ့ ကူညီပေးတဲ့သူတွေ ရှိနေတဲ့ဆိုတဲ့အပေါ်မှာ သူ့အနေနဲ့အသံထွက်ပေးလိုက်တဲ့တာဟာ နောက်လူတွေအတွက် အသံထွက်ပေးလိုက်သလိုပဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေတယ်။

ကျနော်တို့က လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ တယောက်အဖြစ် ကိုယ့်ကိုကိုယ်ခံယူထားတာ၊ နောက်ပြီး LGBT ဖြစ်တည်မှုနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အခွင့်အရေးကိုတိုက်ယူနေကြတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာပါဝင်နေတဲ့ တက်ကြွ လှုပ်ရှားသူလည်းဖြစ်တယ်။ အဲ့အတွက် လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ လူ့သိက္ခာဟာ ဘယ်အချိန်မှာမဆို ကာကွယ်ရမယ့်  တန်ဖိုးထားမှုတွေဖြစ်တယ်။ ဒီလိုကိစ္စရပ်တွေကို မပြောပဲနဲ့ထားလိုက်တဲ့အခါကျရင် ကျူးလွန်သူခံရတွေရဲ့ အသံတွေက ပျောက်သွားနိုင်သလို အဖွဲ့အစည်းတွေမှာလည်း ကိုယ့်ကိုကိုယ်ပြုပြင်ဖို့အခွင့်အရေး ဆုံးရှုံးသွား နိုင်တယ်လို့ မြင်တယ်။

တာဝန်ခံမှုရှိမှသာ ယုံကြည်မှုတွေကိုတည်ဆောက်နိုင်မှာ။ အချင်းချင်းကြားထဲကယုံကြည်မှု မတည်ဆောက် နိုင်ဘဲနဲ့ ဘယ်အရာကိုမှမသွားနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ တယောက်ထဲစဉ်းစားချက်မျိုးရှိတယ်။ ဒါကြောင့် နွေဦးတော်လှန်ရေး မှာက စစ်အာဏာရှင်စနစ်တင်မကဘဲ ဖိနှိပ်မှုတွေ၊ မတရားမှုတွေမှန်သမျှကို တော်လှန်ခြင်းဖြစ်တယ်။ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုကို မျက်ကွယ်ပြုလိုက်တာနဲ့ တော်လှန်ရေးရဲ့စိတ်ဓာတ်တွေနဲ့တန်းတူညီမျှရေး ဆိုတဲ့ရည်မှန်းချက်တွေ ယိုင်နဲ့သွားမယ်ဆိုတဲ့ဟာမျိုးတွေမြင်ရတယ်။

 နင်တို့အခွင့်အရေးတွေက နောက်မှထားပါဦး၊ ဒီရေးရာတွေက အရေးမကြီးဘူး၊ နိုင်ငံကိုဘယ်လိုဖြစ်အောင် သွားနေတယ် ဆိုတာမှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့  ဒီအရေးရာတွေက ကျနော်တို့က တပါထဲခေါ်ဆောင်သွားရမယ်။     ဒီလိုမျိုးလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုတွေက တော်လှန်ရေးကာလမှာ ဘယ်လောက်တောင်ဖြစ်ပွားနေလဲဆိုတာ အသံတိတ်နေတဲ့ ကိစ္စရပ်မျိုးတွေအများကြီး ရှိတယ်။

ခံရသူတွေကိုယ်တိုင်က မထုတ်ဖော်တဲ့ကိစ္စမျိုးတွေ၊ ပိုကျူးလွန်တဲ့ ကိစ္စမျိုးတွေကို ကျနော်တို့က ခဏခဏ ပြန်ပြီး ကြားနေရတယ်။ အဲ့အတွက် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်းသည် နောက်ထပ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ကျူးလွန်မှု များကို ဟန့်တားပေးတဲ့ အဖျက်စွမ်းအားတခုအနေနဲ့ ပိုပြီးမြင်တယ်။ ဒီဟာတွေက သမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ တင်နိုင်မှ သာ အနာဂတ်မှာ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ကိုသွားမယ်။ ဒါမျိုးတွေ သေသေချာချာတင်းတင်းကြပ်ကြပ်နဲ့ လုပ်ပြီး မူပဲရှိပြီးလူတွေကလိုက်မလုပ်ဘူးဆိုရင် မူပဲ ဖြစ်သွားမှာ။ တင်းတင်းကြပ်ကြပ်သာလိုက်လုပ်မယ်ဆိုရင် ဒီလိုပုံစံမျိုးတွေ ဆက် မဖြစ်ဘဲနဲ့လျော့နည်းလာမယ်လို့ ပိုမြင်တယ်။

နောက်တခုကလုံခြုံတဲ့ တိုင်ကြားရေးစနစ်တွေ၊ တာဝန်ယူမှုတာဝန်ခံမှုရှိတဲ့ စနစ်တွေ၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးဖို့ လိုအပ်တဲ့ အရာတွေ ကျား၊မ တန်းတူရေးတို့၊ သဘောတူညီချက်တို့၊  အခုဆိုရင် ဖက်ဒရယ်ချာတာတွေမှာ ဖွဲ့စည်းပုံ ရေးဆွဲတဲ့နေရာတွေမှာ ကျား၊မ တန်းတူရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး သူတို့ထည့်သွင်း ရေးဆွဲနေတာရှိတယ်။ တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်းမှာဖြစ်နေတဲ့  အခြေအနေပေါ်မှာရော၊ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလမှာ နောက် မဖြစ်အောင် ဘယ်လိုပုံစံတွေရေးဆွဲမယ်ဆိုတဲ့   မူတွေဘောင်တွေ ဆွဲဖို့လိုအပ်တယ်လို့မြင်တယ်။

နောက်တခုက ကျူးလွန်ခံရတဲ့သူတွေကို အပြစ်တင်ကြတဲ့ယဉ်ကျေးမှုပုံစံမျိုးဖြစ်နေတယ်။ အဲ့ဒါတွေ ပပျောက်အောင် နစ်နာသူတွေကို ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ လုံခြုံရေးအရ ဝိုင်းဝန်း ကူညီပေးတာ၊ သူ့ကိုလုံခြုံအောင်အရင် ထားပြီးတော့မှ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးပေးတာ၊ ဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အမှန်တရားတွေ ထွက်လာဖို့အတွက်  လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့နေရာတွေ ဖန်တီးပေးဖို့လိုအပ်တယ်။ နောက်တခုက တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတွေတိုင်းမှာ လွတ်လပ်တဲ့တိုင်ကြားရေး ကော်မတီတွေ အကာအကွယ် ပေးရေး၊ သူတို့အတွေအတွက် လွတ်လွတ်လပ်လပ်နဲ့တိုင်ကြားရေးစနစ်တွေကိုဖော်ဆောင်ပေးဖို့လိုအပ်တယ်။ သီးခြားစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တွေလည်း လိုအပ်တယ်။ ဥပမာ အလုပ်တခုလုပ်တော့မယ်ဆိုရင် ဘယ်ဌာနမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကော်မတီဖွဲ့ပြီး  သေချာလုပ်ကြတဲ့အရာမျိုးတွေရှိတယ်။ တော်လှန်ရေးကာလမှာ လွတ်မြောက်နယ်မြေ တွေမှာဖြစ်နေတဲ့  လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု ကိစ္စရပ်တွေကိုလည်း ဘယ်လိုပုံစံမျိုးကိုင်တွယ် ဖြေရှင်းကြ မလဲ ဆိုတဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တွေထားဖို့ ဆိုတဲ့အရာမျိုး၊ အသိပညာပေးကိစ္စမျိုးတွေ၊ ကျား၊ မ တန်းတူရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အသိပညာပေး တဲ့ကိစ္စရပ်တွေကို တိုးမြင့်တာ၊  ဥပမာ တပ်အတွင်းမှာဆို ဘယ်လိုကိစ္စရပ်တွေ ဘယ်လိုပုံစံမျိုးဆိုတဲ့ Code of Conduct တွေရှိမယ်။

အမျိုးသမီးတွေ အပေါ်မှာဘယ်လိုလုပ်တယ်ဆို ဘယ်လို ပုံစံမျိုးတွေအထိအရေးယူလို့ရတယ်။ ဘာတွေလုပ်လို့ ရတယ်ဆိုတဲ့  အရာမျိုးတွေအထိ တိုးမြှင့်ပြီး အသိပညာပေးတဲ့အရာမျိုးတွေ၊ မူတွေဘောင်တွေထဲမှာ သေချာ ထည့်တာမျိုး။ နောက်တခုက ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိရှိနဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးရလာဒ်တွေကို အရေးယူ ဆောင်ရွက်တဲ့ အခါမှာ နစ်နာသူရဲ့ လုံခြုံရေးကိုမထိခိုက်စေပဲ သင့်တော်တဲ့အတိုင်းအတာအထိ လူထုဆီကို  ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ချပြဖို့လိုအပ်တယ်။ အဲ့လိုမျိုးမလုပ်ဘူးဆိုရင် သူ့ရဲ့အဖွဲ့အစည်းကပိုပြီးတော့  လူထုရဲ့ ထောက်ခံမှု အားနည်း လာတာမျိုးတွေ၊ လူတွေ မယုံကြည်တာမျိူးတွေဖြစ်လာမှာပဲ။